Τελικά τίς πταίει για την κατάντια μας?
Με την εισαγωγή του ευρώ η Ελλάδα από ένα περιβάλλον υψηλών επιτοκίων για να ελεγχθεί ο πληθωρισμός μπήκε σε ένα περιβάλλον χαμηλών επιτοκίων. Τα φθηνά δάνεια οδήγησαν σε έκρηξη κατανάλωσης διατηρώντας όμως το προ ευρώ μείγμα 80/20 (80% εγχώρια προιόντα και υπηρεσίες και 20% εισαγώμενα). Δεν δείξαμε δηλαδή προτίμηση σε ξένα προϊόντα (αυτό θα έδειχνε μείωση ανταγωνιστικότητας που δεν συνέβη), απλά ξοδέψαμε περισσότερο. Αυτό αφενώς υπερθέρμανε την εσωτερική οικονομία (“ακρίβεια”/πληθωρισμός) αφετέρου αύξησε το έλλειμμα της οικονομίας μας με τις άλλες χώρες, μιας και τα εξαγώγιμα προιόντα μας, ιδιαίτερα ο τουρισμός δεν είδε ανάλογη ανάπτυξη όπως θα ήλπιζε κάποιος σαν όφελος από το ευρώ*.
Ως αποτέλεσμα, ενώ η Ελλάδα σαν χώρα συνολικά πριν το ευρώ χρωστούσε το περίπου 40% του ΑΕΠ της, το νούμερο αυτό άρχισε να επιδεινώνεται. Όψη του ίδιου νομίσματος είναι ότι μετά τη δραχμή, το νέο χρέος που εξέδιδε το Ελληνικό κράτος, αντί να πηγαίνει σχεδόν εξολοκλήρου σε Ελληνικά χέρια πήγαινε σε αυξανόμενο βαθμό σε ξένα, των οποίων τα συμφέροντα δεν ταυτίζονται με της Ελλάδας.
Κατά αυτόν τον τρόπο φτάσαμε στην περίοδο 2007-2009 όπου οι ξένοι που μας δάνειζαν έγιναν λιγότερο πρόθυμοι με αποκορύφωμα την “κρίση χρέους” του κράτους. Η μεγάλη μας δυσπραγία όμως όπως όλοι θυμούνται ξεκινά μετά τα μνημόνια, ας δούμε το γιατί.
Μέσα σε ελάχιστο χρονικό διάστημα, βρεθήκαμε στην ανάγκη να μειώσουμε το έλλειμά μας. Αναφέρομαι στο έλλειμα του συνόλου της οικονομίας, το λεγόμενο έλλειμα (ή πλεόνασμα) τρεχουσών συναλλαγών. Τα προβλήματα χρηματοδότησης του κράτους είναι απόρροια αυτού του ελλείματος, που εμπεριέχει τα κρατικά ελλείματα.
Έπρεπε λοιπόν είτε να αυξήσουμε τις εξαγωγές μας ή να μειώσουμε τις εισαγωγές, στην πράξη να συνδυάσουμε και τα δύο. Ιδανικά ακολουθούνται στοχευμένα μέτρα όπως υποτίμηση νομίσματος, που συνδυάζει και τα δύο, δασμοί στις εισαγωγές που έγινε στη μορφή φορολόγησης καυσίμων/αυτοκινήτων ή φοροαπαλλαγές στις εξαγωγές όπως ήταν η μείωση του ΦΠΑ σε ξενοδοχεία και εστίαση. Το πιο αποτελεσματικό και άμεσο όμως μέτρο, είναι η υποτίμηση, εργαλείο που λόγω ευρώ δεν είχαμε.
Εφόσον μείναμε στο ευρώ και τα στοχευμένα μέτρα δεν αρκούσαν, έπρεπε να πάρουμε το ίδιο το τσεκούρι και να μειώσουμε στο σύνολό της την κατανάλωση, να γίνουν δηλαδή οι περίφημες περικοπές και αυξήσεις φόρων. Δυστυχώς όμως αυτό σήμαινε ότι μαζί με τα ξερά (το 20% που είναι οι εισαγωγές) θα καιγόντουσαν και τα χλωρά (το 80% που πάει σε εγχώρια παραγωγή). Αυτός είναι ο λόγος που όλοι βιώσαμε μείωση εισοδημάτων και πάρα πολλοί την ανεργία. Στην ουσία τους τα μνημόνια ήταν το τσεκούρι στην κατανάλωση.
Τί έπρεπε να είχε γίνει? Πρώτα από όλα θα έπρεπε να είχαμε διαμαρτυρηθεί έντονα για την οικονομική πολιτική της ΕΚΤ που έκανε τόση ζημιά στην οικονομία μας και να είχαμε πάρει ανταλλάγματα ως αντιστάθμισμα. Εν συνεχεία θα έπρεπε η κυβέρνηση να ακολουθήσει μια οικονομική πολιτική-αντίβαρο σε αυτήν την επίδραση. Πρακτικά η πολιτική θα ήταν μνημονιακού χαρακτήρα, αλλά σε πολύ πιο ελαφριά εκδοχή και περισσότερο απλωμένη στο χρόνο, ουσιαστικά μια συνέχεια της πολιτικής “σύγκλισης" με την οποία μπήκαμε στο ευρώ. Θα υπήρχε δηλαδή συνδυασμός φοροαπαλλαγών σε εξαγώγιμα προϊόντα (κατά βάση τον τουρισμό) με περιορισμό της αύξησης των δαπανών (για παράδειγμα την 3ετία 2004-2007 το μισθολογικό κόστος του δημοσίου διπλασιάστηκε) ή/και αυξήσεις φόρων στην υπόλοιπη οικονομία.
*Το ευρώ σαν “σκληρό” νόμισμα στηρίζεται στην καινοτομία. Πόση καινοτομία όμως μπορεί να υπάρξει στον τουρισμό?
Το 2ο διάγραμμα αφορά το πρωτογενές ισοζύγιο της Γενικής Κυβέρνησης ως ποσοστό του ΑΕΠ πάλι συγκριτικά με τον μέσο όρο της Ευρωζώνης αλλά και τον "σκληρό πυρήνα" της.
